محدود شدن پوشش حمایتی عاملی برای تضعیف تاب‌آوری

تاب‌آوری اقتصادی به معنای توانایی یک سیستم مالی یا سازمانی برای مقاومت در برابر شوک‌های خارجی، جذب اثرات منفی آن‌ها و بازگشت سریع به شرایط عادی است، این در حالی بوده که هزینه‌های بالا و قیمت تمام‌شده خدمات را افزایش داده و دسترسی عمومی به بیمه را کاهش می‌دهد. این امر تاب‌آوری را با محدود کردن پوشش حمایتی تضعیف می‌کند.

به گزارش فرصت رسانه: سلیم ثنایی: تاب‌آوری اقتصادی برای بیمه‌ها در شرایطی که مدت‌هاست بحث بحران مالی حتی ورشکستگی بیمه‌ها عنوان شده است و کارشناسان در این خصوص هشدار می دهند، موضوع مهمی بوده که به طور قطع از اهمیت به سزایی برخوردار است، آن هم در اوضاع و احوالی که گفته می‌شود، تحریم‌ها و محدودیت‌های ساختاری در سال‌های اخیر مشکلاتی را رقم زده است که وضعیت بیمه در کشورمان را دستخوش دشواری‌هایی کرده است.

آنچه که روز گذشته پرویز خسروشاهی رئیس کل بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران نیز به نوعی به آن اشاره داشته است. به گفته وی این عوامل باعث شده تا بیمه‌ها از این امکان به درستی برخوردار نباشند که بتوانند مشارکت فعالی در شبکه جهانی توزیع ریسک داشته باشند. در نتیجه تجمیع ریسک‌ها در داخل روندی را رقم می‎زند که صنعت بیمه داخلی مجبور به تحمل باری سنگین باشد.

چنین روندی را در حالی شاهد هستیم که صنعت بیمه را باید مقوله مهم در حوزه بین‌المللی دانست به عبارتی همانطور که کارشناسان عنوان کرده اند توزیع ریسک در سطح جهانی، ضمن اینکه از ورشکستگی شرکت‌های فعال در بخش بیمه جلوگیری می‌کند، نقش مهمی نیز در اقتصاد کشورها را در زمان رویارویی با اتفاقات را دارد و براین اساس کشورها را در برابر رخدادهای فاجعه بار مقام‌تر خواهد کرد.

 

بیمه؛ یک سپرحمایتی

واقعیت این است که تاب‌آوری اقتصادی به معنای توانایی یک سیستم مالی یا سازمانی برای مقاومت در برابر شوک‌های خارجی، جذب اثرات منفی آن‌ها و بازگشت سریع به شرایط عادی است. در صنعت بیمه ایران، این مفهوم حیاتی است، زیرا بیمه‌ها نه تنها ریسک‌های فردی و اجتماعی را مدیریت می‌کنند، بلکه نقش کلیدی در ثبات اقتصاد کلان ایفا می‌کنند. صنعت بیمه با جمع‌آوری سرمایه‌های خرد و سرمایه‌گذاری در بخش‌های تولیدی، به عنوان یک سپر حمایتی عمل می‌کند و می‌تواند از افت اشتغال، تورم و اختلال در زنجیره تولید جلوگیری کند. بر اساس گزارش‌ها، گسترش پوشش‌های بیمه‌ای و تشکیل صندوق‌های جبران خسارت، امنیت روانی فعالان اقتصادی را افزایش داده و بازسازی زیرساخت‌ها را تسریع می‌بخشد.

به این ترتیب اهمیت این تاب‌آوری در شرایط ایران، که با تحریم‌های بین‌المللی، نوسانات ارزی و بلایای طبیعی روبرو است، دوچندان می‌شود. شاخص تاب‌آوری اقتصادی ایران در سال‌های اخیر پایین بوده و رتبه کشور در شاخص جهانی به طور میانگین حدود ۱۲۵ از ۱۳۰ کشور است، که این امر بر عملکرد بیمه‌ها تأثیر مستقیم دارد، چرا که بدون تاب‌آوری قوی، بیمه‌ها نمی‌توانند ریسک‌های بزرگ را پوشش دهند و این منجر به کاهش اعتماد عمومی و کندی رشد اقتصادی می‌شود.

 

نوسان در شاخص تاب‌آوری اقتصادی

صنعت بیمه ایران با چالش‌های متعددی روبرو است که تاب‌آوری اقتصادی آن را تضعیف می‌کند.

بر اساس بررسی‌ها، شاخص تاب‌آوری اقتصادی کشور در دهه‌های اخیر نوسان داشته به طور مثال در سال 2017 کشورمان در میان 130 کشور در رتبه 122، در سال 2018 رتبه 121، در سال 2019 رتبه 120، در سال 2020 رتبه 125 و در سال 2021 نیز با افت سه پله‏ ای رتبه 128 را کسب کرده است که نشان‌دهنده آسیب‌پذیری در برابر شوک‌های خارجی از جمله تحریم‌هاست. در این میان برخی مشکلات کلیدی مانند عدم تنوع پرتفوی بیمه‌ای نیز نقش آفرین هستند، به عبارتی درصد قابل توجهی از حق بیمه‌ها به بیمه‌های اتومبیل اختصاص دارد، در حالی که بیمه‌های زندگی درصد قابل توجهی ندارند. این عدم تعادل، بیمه‌ها را در برابر بحران‌های خاص آسیب‌پذیر می‌کند و سرمایه‌گذاری در بخش‌های مولد را محدود می‌سازد.

ضمن اینکه هزینه‌های بالا و قیمت تمام‌شده خدمات را افزایش داده و دسترسی عمومی به بیمه را کاهش می‌دهد. این امر تاب‌آوری را با محدود کردن پوشش حمایتی تضعیف می‌کند.

 

چالش فرهنگ بیمه‌پذیری تا ساختار اداری گسترده

به این امر می‌توان موارد دیگری مانند چالش  فرهنگ بیمه‌پذیری و نیروی متخصص را نیز اضافه کرد، زیرا که عدم آشنایی عمومی با مزایای بیمه، به ویژه در مناطق روستایی، و کمبود نیروی انسانی خبره، توسعه صنعت را کند کرده است. این مشکلات منجر به کاهش ضریب نفوذ بیمه می‌شود و تاب‌آوری اقتصادی را در برابر حوادث ناگوار کاهش می‌دهد.

ساختار اداری گسترده، عدم استفاده از فناوری‌های نوین مانند بیمه الکترونیک، و تعدد قوانین با برداشت‌های متفاوت، شفافیت و اعتماد را کاهش می‌دهد. همچنین، تحریم‌ها دسترسی به بازارهای بین‌المللی را محدود کرده و ریسک‌های ارزی را افزایش می‌دهد.

این امر در کنار سایر موارد ضعف کلی تاب‌آوری را به همراه دارد که به طور مستقیم بر بیمه‌ها تاثیر می‌گذارد.

 

چه باید کرد؟

این مشکلات نه تنها سودآوری بیمه‌ها را کاهش می‌دهند، بلکه نقش آن‌ها در حمایت از اقتصاد را تضعیف می‌کنند و می‌توانند منجر به بحران‌های زنجیره‌ای شوند. آنچه که این سوال را مطرح می‌کند که برای تقویت تاب‌آوری اقتصادی بیمه‌ها چه باید کرد؟ درپاسخ باید گفت به نظر میرسد برای غلبه بر چالش‌ها، نیاز به رویکردهای ساختاری و عملی است.

به طور نمونه تنوع‌بخشی به پرتفوی و محصولات بیمه‌ای یک راه حل در این زمینه است، تمرکز بر توسعه بیمه‌های زندگی و محصولات جدید مانند بیمه‌های سایبری یا خسارات جنگی، ریسک را توزیع کرده و سرمایه‌گذاری در بخش‌های مولد را افزایش می‌دهد. تشکیل صندوق جبران خسارات جنگی با استفاده از ظرفیت بیمه‌گران داخلی، بار مالی دولت را کاهش داده و بازسازی را تسریع می‌کند.

علاوه براین بهبود کارایی و کاهش هزینه‌ها نیز ایده دیگر در این زمینه است، چرا که استفاده از فناوری‌های اطلاعاتی مانند پلتفرم‌های دیجیتال برای بیمه الکترونیک، هزینه‌ها را کاهش داده و دسترسی را افزایش می‌دهد. همچنین، بازنگری در عوارض دولتی و قوانین برای ایجاد شفافیت بیشتر ضروری است.

به این موارد باید بحث ارتقای فرهنگ بیمه و نیروی انسانی را نیز افزود. برنامه‌های آموزشی گسترده برای افزایش آگاهی عمومی و تربیت نیروی متخصص از طریق همکاری دانشگاه‌ها و صنعت پیشنهادی برای این حوزه است. این امر ضریب نفوذ بیمه را افزایش داده و تاب‌آوری اجتماعی- اقتصادی را تقویت می‌کند.

البته نباید از اهمیت بهبود شاخص‌های کلان تاب‌آوری هم غافل ماند، زیرا تمرکز بر پایداری اقتصاد کلان، کارایی بازار، حکمرانی خوب و توسعه اجتماعی از طریق سیاست‌های دولتی می‌تواند نقش موثری در این زمینه داشته باشد. برای مثال، گسترش همکاری‌های منطقه‌ای برای مقابله با تحریم‌ها و جذب سرمایه خارجی به صنعت بیمه کمک خواهد کرد.

همکاری بین‌المللی و صندوق‌های حمایتی نیز گزینه قابل تعمل دیگر است، چرا که تعمیم مدل صندوق جبران خسارات به بلایای طبیعی و حملات سایبری و تلاش برای کاهش اثرات تحریم‌ها از طریق دیپلماسی اقتصادی، تاب‌آوری را افزایش می‌دهد. البته اجرای این راهکارها نیازمند هماهنگی بین دولت، بیمه مرکزی و شرکت‌های بیمه است تا صنعت به یک نیروی محرک برای رشد اقتصادی تبدیل شود.

در نهایت باید به یاد داشت، تاب‌آوری اقتصادی بیمه‌ها در ایران نه تنها برای بقای این صنعت ضروری است، بلکه کلید تقویت اعتماد ملی و مقاومت در برابر بحران‌هاست. با غلبه بر مشکلات ساختاری و اجرای راهکارهای عملی، می‌توان صنعت بیمه را به یک سپر قدرتمند تبدیل کرد که اقتصاد ایران را در برابر طوفان‌های آینده محافظت کند. این تحول نه تنها رشد اقتصادی را  ارتقاء خواهد داد، بلکه به رفاه اجتماعی کمک شایانی خواهد کرد.