فرصت رسانه_ با آغاز فرآیند گزیر بانک آینده، نگاهها به سایر بانکهای دارای ناترازی ساختاری دوخته شده است. بررسی صورتهای مالی منتشرشده در سامانه کدال نشان میدهد بانکهای ایرانزمین، دی و سرمایه همچنان با ترکیبی از زیان انباشته سنگین، نسبت کفایت سرمایه بحرانی، مطالبات مشکوکالوصول و اتکای بالا به داراییهای غیرنقد مواجهاند. پرسش اصلی این است که آیا نظام بانکی وارد مرحله دوم برخورد با ناترازی شده و هزینه این وضعیت در نهایت بر دوش چه کسانی خواهد افتاد؟
ناترازی؛ مسئلهای فراتر از یک بانک
در ادبیات بانکی، ناترازی صرفاً به معنای زیانده بودن نیست. یک بانکی ممکن است در صورت سود و زیان درآمد شناسایی کند، اما به دلیل کیفیت پایین داراییها، نقدشوندگی ضعیف املاک، مطالبات غیرقابل وصول یا بدهی سنگین به شبکه بانکی، در عمل با کمبود نقدینگی و کسری سرمایه مواجه باشد.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که بدانیم بانکهای ناتراز برای ادامه فعالیت، ناچار به استقراض از بازار بینبانکی، فروش دارایی، جذب سپرده با نرخهای بالاتر یا در نهایت اتکا به منابع بانک مرکزی میشوند؛ مسیری که میتواند به رشد پایه پولی و فشار تورمی منجر شود.
ایرانزمین؛ ترازنامهای زیر سایه داراییهای غیرمولد
بانک ایرانزمین در سالهای اخیر یکی از پرچالشترین بانکهای خصوصی کشور بوده است. صورتهای مالی این بانک نشان میدهد زیان انباشته آن در مقاطع مختلف به دهها هزار میلیارد تومان رسیده و نسبت آن به سرمایه ثبتشده بسیار بالا بوده است. حقوق صاحبان سهام نیز در برخی دورهها منفی شده؛ وضعیتی که نشانه فرسایش سرمایه بانک است.
آنچه ایرانزمین را از بسیاری بانکهای دیگر متمایز میکند، سهم بالای داراییهای غیرنقد و پروژههای کمنقدشونده در ترازنامه است. هرچند بانک طی سالهای اخیر بخشی از داراییهای ملکی خود را تجدید ارزیابی کرده و از این محل بخشی از آثار ماده ۱۴۱ قانون تجارت را تعدیل کرده است، اما پرسش اصلی همچنان پابرجاست: آیا این داراییها در بازار واقعی با ارزش ثبتشده قابل فروش هستند؟
از سوی دیگر، تعیین هیئت سرپرستی از سوی بانک مرکزی نشان میدهد نهاد ناظر این بانک را صرفاً یک مسئله عادی مدیریتی تلقی نمیکند، بلکه آن را در چارچوب نظارت ویژه دنبال میکند.
بانک دی؛ فشار مطالبات و سودآوری شکننده
بانک دی نسبت به ایرانزمین از منظر ساختار عملیاتی وضعیت متفاوتی دارد، اما با چالشهای مهمی روبهروست. در صورتهای مالی این بانک، رشد هزینههای مالی و سهم بالای مطالبات از اشخاص غیردولتی قابل توجه است. هرچند بانک در برخی دورهها سود عملیاتی گزارش کرده، اما کیفیت این سود محل بحث کارشناسان است.
بخش مهمی از نگرانی درباره بانک دی به پایداری درآمدها بازمیگردد. اگر درآمدهای ناشی از تسهیلات با وصول واقعی همراه نباشد و همزمان هزینه تجهیز منابع بالا بماند، سود حسابداری الزاماً به معنای بهبود واقعی وضعیت بانک نخواهد بود.
کارشناسان بانکی معتقدند در تحلیل بانکهای ناتراز باید بیش از سود خالص، به سه شاخص توجه کرد:
- نسبت کفایت سرمایه
- هزینه مطالبات مشکوکالوصول
- ترکیب داراییها و میزان نقدشوندگی آنها
بانک سرمایه؛ پروندهای که هنوز بسته نشده است
بانک سرمایه همچنان زیر سایه پروندههای گذشته و بحران اعتماد قرار دارد. هرچند این بانک در سالهای اخیر اقداماتی برای اصلاح ساختار، وصول بخشی از مطالبات و بهبود نسبتهای مالی انجام داده، اما فاصله آن با استانداردهای مطلوب بانکی همچنان قابل توجه است.
یکی از چالشهای اصلی بانک سرمایه، کیفیت داراییها و سرعت بازیابی مطالبات است. تجربه این بانک نشان میدهد که حتی پس از برخوردهای قضایی و نظارتی، بازگشت کامل به وضعیت عادی نیازمند زمان طولانی، سرمایه جدید و اصلاح عمیق حاکمیت شرکتی است.
