انقلاب در تامین مالی: ابزارهای نوین، کلید رهایی زنجیره تولید از بحران نقدینگی
تامین مالی زنجیرهای به عنوان یک رویکرد نوین، بر جریان واقعی کالا و خدمات تکیه دارد و ابزاری برای روانسازی اعتبار، کاهش هزینههای تامین مالی و افزایش شفافیت محسوب میشود و میتوان آن را شاخهای از ابزارهای نوین دانست که، کلید رهایی زنجیره تولید از بحران نقدینگی بهشمار میروند
به گزارش فرصت رسانه: مرضیه حاجی سلیم| در دنیای پرتلاطم اقتصاد امروز، جایی که زنجیرههای تامین با چالشهای نقدینگی دست و پنجه نرم میکنند، توسعه ابزارهای نوین مالی مانند اوراق گام و پلتفرمهای دیجیتال، نه تنها یک ضرورت، بلکه یک انقلاب است. این ابزارها میتوانند فشار بر بانکها را کاهش دهند، جریان نقدی بنگاهها را تسهیل کنند و اقتصاد را به سمت رشد پایدار سوق دهند. اما آیا کشور ما آماده بهرهبرداری از این پتانسیل است؟
تامین مالی زنجیرهای راهکاری بدون ایجاد تورم؟
تامین مالی زنجیرهای (SCF) به عنوان یک رویکرد نوین، بر جریان واقعی کالا و خدمات تکیه دارد و ابزاری برای روانسازی اعتبار، کاهش هزینههای تامین مالی و افزایش شفافیت محسوب میشود.
در ایران، جایی که بنگاههای کوچک و متوسط (SMEs) اغلب با کمبود نقدینگی مواجه هستند، توسعه این ابزارها میتواند مسیر تازهای برای جبران کاستیها فراهم کند.
طبق گزارشهای کارشناسی، تامین مالی زنجیرهای میتواند نرخ بهره را کاهش دهد و فشار بر منابع بانکی را کم کند، بدون اینکه به تورم دامن بزند. این رویکرد، با تمرکز بر زنجیرههای تولید، به جای تسهیلات مستقیم بانکی، از بازار سرمایه و ضمانتهای بانکی بهره میبرد و جریان نقدی را در سراسر زنجیره تسهیل میکند.
در این راستا محسن کریمی، معاون مالی بانک مسکن نیز در اظهارات اخیر خود بر اهمیت این ابزارها تاکید کرده است. وی میگوید: «یکی از محورهای اصلی طرح تامین مالی زنجیرهای، بهکارگیری اوراق گام بهعنوان ابزاری کارآمد در کاهش فشار نقدینگی واحدهای تولیدی در بخش مسکن است.
اوراق گام این امکان را فراهم میآورد که تولیدکنندگان و تامینکنندگان کالا و خدمات، منابع مالی خود را بدون اتکا بیش از حد به تسهیلات مستقیم بانکی، از طریق بازار سرمایه و ابزارهای مبتنی بر ضمانت بانکی تامین کنند.
این اقدام باعث میشود فشار بر منابع نقدی بانکها کاهش یافته و در عین حال جریان نقدی بنگاههای تولیدی نیز تسهیل شود. از آنجا که اجرای دستورالعملهای مرتبط با این موضوع نیازمند همکاری و تعامل واحدهای مختلف بانک است، موضوع با مشارکت واحدهای موردنظر در حال پیگیری است.» این سخنان نشاندهنده تمرکز بانک مسکن بر ابزارهایی مانند اوراق گام است که میتواند الگویی برای سایر بانکها باشد.
جایگزینی برای روشهای سنتی
این در حالی است که برخی از کارشناسان بر این باورند که تمرکز بیش از حد بر منابع بانکی و پول پرقدرت بانک مرکزی، راهحل پایداری نیست.
در عوض، ابزارهایی مانند اوراق گام میتوانند تامین مالی زنجیرهای را بدون ایجاد تورم انجام دهند. برای مثال، اوراق گام که مخفف «گواهی اعتبار مولد» است، بر اساس عقد ضمان صادر میشود و به واحدهای تولیدی اجازه میدهد مواد اولیه خود را بدون نیاز به وام مستقیم بانکی تامین کنند. طبق آمار بانک مرکزی، اوراق گام از ابتدای عملیاتیسازی تاکنون بیش از ۱۰۳ همت تامین مالی برای بنگاههای اقتصادی فراهم کرده است.
همچنین، در سال جاری، برات الکترونیکی زنجیره تولید حدود ۱۱.۳ همت تامین مالی کرده که مجموع آن به ۱۱۴ همت میرسد. این ابزارها نه تنها سرمایه در گردش را تامین میکنند، بلکه جایگزینی برای روشهای سنتی هستند و میتوانند بخشی از تسهیلات بانکی را پوشش دهند.
در سطح بینالمللی، تامین زنجیره مالی به عنوان یک مجموعه از فرآیندهای مبتنی بر فناوری، طرفهای معامله را برای کاهش هزینهها و بهبود کارایی به هم متصل میکند. یکی از مثالهای برجسته، برنامه جهانی تامین مالی زنجیره تامین، صندوق بینالمللی توسعه (IFC) است که به تامینکنندگان در بازارهای نوظهور، وام کوتاهمدت ارائه میدهد و دسترسی به فایننس را گسترش میدهد. در این برنامه، صندوق بینالمللی توسعه با بانکهای محلی همکاری میکند تا ریسکها را کاهش دهد و جریان نقدی را برای بنگاه های کوچک و متوسط تسهیل کند. مثلاً در پاکستان، صندوق بینالمللی توسعه با استفاده از تامین مالی زنجیرهای، بازار فرصتهای تامین مالی را تخمین زده و استراتژیهایی برای بانکها پیشنهاد کرده تا پرتفوی خود را گسترش دهند.
شیوهای که در کشورهای مختلف جهان مورد استفاده قرار دارد، به طور نمونه بانکهایی مانند بانک جی پی مورگان نیز راهحلهای تامین مالی زنجیرهایارائه میدهند که به خریداران و تامینکنندگان کمک میکند اهداف سرمایه در گردش، کاهش ریسک و جریان نقدی را مدیریت کنند.
در اروپا، بانک ING هلند با این تدبیر، روابط تجاری را تقویت میکند و بدون توجه به مکان یا سابقه تجاری، کارایی را افزایش میدهد. این مثالها نشان میدهند که تامین مالی زنجیرهای میتواند تجارت جهانی را گسترش دهد و ریسکهای واردات و صادرات را کاهش دهد.
در ایران، بانکهایی از جمله بانک تجارت در این زمینه پیشتاز هستند، البته بانک کشاورزی نیز مدل مذکور را اجرایی کرده و قدرت خرید کشاورزان را افزایش داده است. همچنین، بانک سینا پلتفرم بومی در این زمینه دارد. به هر صورت این ابتکارات، با ادغام بانکداری باز، میتوانند حوزه تامین مالی زنجیرهای را گسترش دهند. با این حال، چالشهایی مانند نیاز به زیرساختهای دیجیتال و همکاری بینسازمانی وجود دارد. برای مثال، توسعه الگوی مدیریت مالی زنجیره تامین نیازمند تحولات اقتصادی و تولیدی است تا پیچیدگیهای جریان مالی را مدیریت کند.
علاوه بر این، ابزارهای نوین مانند کارت اعتباری متصل به اوراق گام و گواهیهای سپرده میتوانند تامین مالی تولید را تقویت کنند. کارشناسان پیشنهاد میکنند بانک مرکزی بر نظارت هوشمند تمرکز کند، مانند سامانه روابط اشخاص که تسهیلات کلان را شفافتر میکند.این سامانهها میتوانند از سوءاستفاده جلوگیری کنند و شفافیت را افزایش دهند، راهکاری که پیشتر نیز اجرایی شده است.
در نهایت، توسعه ابزارهای نوین مالی برای تامین مالی زنجیرهای نه تنها فشار بر بانکها را کاهش میدهد، بلکه رشد اقتصادی پایدار را تضمین میکند. با الهام از تجربیات جهانی و تمرکز بر ابزارهایی مانند اوراق گام، کشورمان میتواند زنجیره تولید را تقویت کند. اما موفقیت نیازمند اراده جمعی، سرمایهگذاری در فناوری و سیاستگذاری هوشمند است. اگر این گامها برداشته شود، اقتصاد ایران میتواند از بحران نقدینگی رهایی یابد و به سمت افقهای روشنتر حرکت کند.
