بانکداری بدون اینترنت در ایران؛ «کیف پول ایران» در مسیر تجربههای جهانی شمول مالی
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران به تازگی از سرویس «کیف پول ایران» رونمایی کرده است؛ ابزاری پرداخت الکترونیکی که امکان انجام تراکنشهای روزمره را بدون نیاز به اینترنت و تنها از طریق کد دستوری #۹۸* فراهم میکند. این سرویس که با هدف تسهیل دسترسی عمومی به خدمات مالی طراحی شده، امکان شارژ کیف پول، انتقال وجه، مشاهده موجودی و برداشت وجه را در اختیار کاربران قرار میدهد.
به گزارش فرصت رسانه طبق اعلام بانک مرکزی کاربران برای ثبتنام کافی است کد #۹۸* را شمارهگیری کرده و با وارد کردن کد ملی و شماره سیمکارتی که به نام خودشان ثبت شده، فرآیند را تکمیل کنند. پس از آن میتوانند کیف پول را از طریق کارت بانکی شارژ کرده و در فروشگاههای منتخب سراسر کشور (از طریق اپلیکیشنهایی مانند تارا، اسنپ، اونوا، آپ، تاپ و ۷۲۴) خرید حضوری یا غیرحضوری انجام دهند. همچنین امکان خرید نان از نانواییهای پخت دولتی از طریق برنامک «نئوبیت» فراهم به گزارش فرصت رسانه طبق اعلام بانک مرکزی کاربران برای ثبتنام کافی است کد #۹۸* را شمارهگیری کرده و با وارد کردن کد ملی و شماره سیمکارتی که به نام خودشان ثبت شده، فرآیند را تکمیل کنند. پس از آن میتوانند کیف پول را از طریق کارت بانکی شارژ کرده و در فروشگاههای منتخب سراسر کشور (از طریق اپلیکیشنهایی مانند تارا، اسنپ، اونوا، آپ، تاپ و ۷۲۴) خرید حضوری یا غیرحضوری انجام دهند. همچنین امکان خرید نان از نانواییهای پخت دولتی از طریق برنامک «نئوبیت» فراهم شده است.به گزارش فرصت رسانه طبق اعلام بانک مرکزی کاربران برای ثبتنام کافی است کد #۹۸* را شمارهگیری کرده و با وارد کردن کد ملی و شماره سیمکارتی که به نام خودشان ثبت شده، فرآیند را تکمیل کنند. پس از آن میتوانند کیف پول را از طریق کارت بانکی شارژ کرده و در فروشگاههای منتخب سراسر کشور (از طریق اپلیکیشنهایی مانند تارا، اسنپ، اونوا، آپ، تاپ و ۷۲۴) خرید حضوری یا غیرحضوری انجام دهند. همچنین امکان خرید نان از نانواییهای پخت دولتی از طریق برنامک «نئوبیت» فراهم شده است.
تجربههای مشابه در جهان
مدل بانکداری مبتنی بر کدهای دستوری (USSD) که نیاز به گوشی هوشمند یا اتصال اینترنت ندارد، سالهاست در کشورهای در حال توسعه با موفقیت اجرا شده است. پیشگام این حوزه، سرویس M-Pesa در کنیا است که از سال ۲۰۰۷ توسط شرکت سافاریکام راهاندازی شد. این سیستم در ابتدا بر بستر SMS و USSD کار میکرد و امروز در کشورهای تانزانیا، موزامبیک، جمهوری دموکراتیک کنگو، غنا، مصر، اتیوپی و لسوتو نیز فعال است. M-Pesa بیش از ۶۰ میلیون کاربر فعال دارد و حجم تراکنشهای سالانه آن به صدها میلیارد دلار میرسد.
نمونههای دیگر عبارتند از:
– bKash در بنگلادش
– EasyPaisa در پاکستان
– سرویسهای MTN MoMo و Airtel Money در کشورهای مختلف آفریقا
– سرویس USSD *۹۹# در هند
– تجربههای پایلوت در اکوادور، اروگوئه، نیجریه و پرو
در بسیاری از این کشورها، بهویژه در مناطق روستایی و کمبرخوردار، بیش از ۷۰ درصد تراکنشهای موبایلمانی همچنان از طریق USSD انجام میشود؛ زیرا این فناوری روی سادهترین گوشیها و با پوشش شبکه معمولی قابل استفاده است.
تأثیرات اقتصادی و اجتماعی
بررسی تجربیات بینالمللی نشان میدهد که گسترش چنین ابزارهایی تأثیرات ملموسی بر اقتصاد جوامع دارد. در کنیا، دسترسی به خدمات مالی رسمی از حدود ۲۵ درصد به بیش از ۸۰ درصد افزایش یافت و برآوردهای بانک جهانی حاکی از آن است که M-Pesa حدود ۲ درصد خانوارها را از خط فقر خارج کرده است.
مطالعات سازمانهایی مانند GSMA نشان میدهد افزایش ۱۰ درصدی در پذیرش موبایلمانی میتواند تولید ناخالص داخلی (GDP) را بین ۰٫۴ تا ۱ درصد در یک سال رشد دهد. در مجموع کشورهای دارای این سرویسها، GDP تجمعی تا سالهای اخیر حدود ۶۰۰ میلیارد دلار بیشتر از سناریوی بدون موبایلمانی برآورد شده است.
از دیگر آثار مثبت میتوان به کاهش وابستگی به پول نقد، تسهیل انتقال وجوه از مناطق شهری به روستایی، بهبود مدیریت ریسک خانوارها در مواقع شوکهای اقتصادی، ایجاد اشتغال در شبکه عاملان (agents) و رسمیتر شدن بخشی از اقتصاد غیررسمی اشاره کرد. این سیستمها همچنین امکان پرداخت یارانهها، حقوق و قبوض را سادهتر کرده و هزینههای عملیاتی کسبوکارهای کوچک را کاهش میدهند.
با این حال، موفقیت این ابزارها به عواملی همچون شبکه گسترده عاملان برای واریز و برداشت نقدی، مقررات شفاف، امنیت بالا و اعتماد عمومی وابسته است. برخی پروژهها در گذشته به دلیل ضعف در پذیرش یا مشکلات اجرایی متوقف شدهاند.
چشمانداز در ایران
راهاندازی «کیف پول ایران» در شرایطی که دسترسی پایدار به اینترنت در برخی مناطق چالشبرانگیز است، میتواند گامی در جهت افزایش شمول مالی و تسهیل پرداختهای روزمره، از جمله خرید اقلام اساسی مانند نان، باشد. تجربه کشورهای موفق نشان میدهد که ترکیب این فناوری با زیرساخت بانکی موجود و توسعه تدریجی قابلیتهای آن، میتواند به گردش رسمیتر پول، کاهش هزینههای تراکنش و تقویت اقتصاد خانوارها کمک کند.
موفقیت نهایی این سرویس به میزان پذیرش عمومی، یکپارچگی با سیستم بانکی و حفظ امنیت تراکنشها بستگی خواهد داشت.
