اقتصاد بدون بیمه؛ هزینه‌ای که دیر دیده می‌شود

در بسیاری از تحلیل‌های اقتصادی، هنگامی که از عوامل رشد یا رکود سخن به میان می‌آید، معمولاً توجه‌ها به نرخ تورم، سیاست‌های پولی، سرمایه‌گذاری یا تجارت خارجی معطوف می‌شود.

به گزارش فرصت رسانه: مرضيه حاجى سليم، سردبير| با این حال، یکی از مؤلفه‌هایی که کمتر در مرکز توجه قرار می‌گیرد، نقش صنعت بیمه در حفظ پایداری فعالیت‌های اقتصادی است؛ صنعتی که شاید در روزهای عادی کمتر دیده شود، اما در زمان وقوع بحران، اهمیت آن بیش از هر زمان دیگری آشکار می‌شود.

بر اساس گزارش‌های رسمی بیمه مرکزی و برآوردهای نهادهای بین‌المللی، ضریب نفوذ بیمه در ایران همچنان حدود ۲ تا ۳ درصد است، در حالی که میانگین جهانی نزدیک به ۷ درصد برآورد می‌شود؛ فاصله‌ای که نشان می‌دهد ظرفیت این صنعت هنوز به‌طور کامل در اقتصاد کشور فعال نشده است.

بیمه صرفاً ابزاری برای جبران خسارت نیست؛ بلکه یکی از پایه‌های مدیریت ریسک در اقتصاد مدرن به شمار می‌رود. هرچه فعالیت‌های اقتصادی گسترده‌تر و پیچیده‌تر شوند، نیاز به پوشش‌های بیمه‌ای نیز افزایش می‌یابد.

سرمایه‌گذاری، تولید، حمل‌ونقل، صادرات، خدمات درمانی و حتی کسب‌وکارهای نوپا، همگی به نوعی با مفهوم انتقال ریسک به شرکت‌های بیمه گره خورده‌اند.

در بسیاری از اقتصادهای پیشرفته، شرکت‌های بیمه از بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاران نهادی محسوب می‌شوند و با تجمیع حق‌بیمه‌های خرد، منابع بلندمدت قابل‌توجهی را به بازار سرمایه و پروژه‌های زیرساختی تزریق می‌کنند.

در سال‌های اخیر، اقتصاد ایران با مجموعه‌ای از ریسک‌های اقتصادی و غیراقتصادی مواجه بوده است.

نوسانات قیمت‌ها، تغییرات هزینه‌های تولید، افزایش خسارت‌های ناشی از حوادث طبیعی و رشد هزینه‌های درمان، اهمیت برنامه‌ریزی برای مدیریت ریسک را دوچندان کرده است.

تجربه حوادثی مانند زلزله بم، سیل ۱۳۹۸ و همچنین فشار مالی ناشی از همه‌گیری کرونا نشان داد که هرجا پوشش بیمه‌ای گسترده‌تر بوده، بازگشت فعالیت‌ها و جبران خسارت‌ها سریع‌تر انجام شده است.

در چنین شرایطی، صنعت بیمه می‌تواند بخشی از نگرانی فعالان اقتصادی را کاهش دهد؛ مشروط بر آنکه محصولات بیمه‌ای متناسب با نیاز روز بازار توسعه یابند.

یکی از چالش‌های موجود، فاصله میان ظرفیت‌های صنعت بیمه و میزان استفاده از آن در میان خانوارها و بنگاه‌های اقتصادی است. هنوز بسیاری از کسب‌وکارهای کوچک، بیمه را هزینه‌ای اضافی تلقی می‌کنند، در حالی که تجربه نشان داده است هزینه ناشی از نبود پوشش بیمه‌ای، در زمان وقوع حادثه به مراتب سنگین‌تر خواهد بود.

برای نمونه، در بسیاری از حوادث طبیعی، واحدهایی که بیمه آتش‌سوزی، مسئولیت یا مهندسی داشته‌اند، توانسته‌اند سریع‌تر به چرخه تولید بازگردند، اما بنگاه‌های فاقد پوشش بیمه‌ای ناچار شده‌اند ماه‌ها یا حتی سال‌ها برای جبران خسارت به منابع شخصی یا کمک‌های دولتی متکی بمانند.

از سوی دیگر، توسعه فناوری‌های دیجیتال فرصت تازه‌ای را پیش روی شرکت‌های بیمه قرار داده است. فروش آنلاین بیمه‌نامه، ارزیابی خسارت با ابزارهای هوشمند، استفاده از داده‌های تحلیلی و ساده‌سازی فرآیندهای صدور، می‌تواند علاوه بر کاهش هزینه‌ها، رضایت بیمه‌گذاران را نیز افزایش دهد.

در واقع، رقابت آینده صنعت بیمه بیش از آنکه بر سر قیمت باشد، بر سر کیفیت خدمات و سرعت پاسخگویی خواهد بود.

تجربه برخی شرکت‌های بیمه در جهان نشان می‌دهد که دیجیتالی‌سازی می‌تواند زمان رسیدگی به خسارت را از چند روز به چند ساعت کاهش دهد و همین موضوع، اعتماد عمومی به بیمه را به‌طور محسوسی افزایش می‌دهد.

همچنین ارتباط صنعت بیمه با شبکه بانکی، بازار سرمایه و سایر نهادهای مالی، اهمیت این صنعت را در ثبات اقتصادی افزایش داده است.

هرچه این ارتباط‌ها کارآمدتر و مبتنی بر ابزارهای نوین مالی باشد، امکان تأمین مالی پروژه‌های بزرگ و کاهش ریسک سرمایه‌گذاری نیز بیشتر خواهد شد.

در بسیاری از کشورها، شرکت‌های بیمه از خریداران اصلی اوراق بدهی دولتی و شرکتی هستند و همین نقش، به تأمین مالی بلندمدت اقتصاد کمک می‌کند.

به بیان دیگر، بیمه فقط خسارت را جبران نمی‌کند، بلکه با تبدیل پس‌اندازهای خرد به سرمایه‌گذاری‌های بزرگ، به گردش سرمایه در اقتصاد نیز یاری می‌رساند.

فرهنگ بیمه نیز موضوعی است که نباید از آن غافل شد. توسعه بیمه تنها با افزایش تعداد شرکت‌ها یا تنوع محصولات محقق نمی‌شود؛ بلکه نیازمند افزایش آگاهی عمومی نسبت به کارکرد واقعی بیمه است.

اگر بیمه به عنوان یک سرمایه‌گذاری برای حفظ امنیت مالی خانواده و بنگاه اقتصادی شناخته شود، ضریب نفوذ آن نیز به‌تدریج افزایش خواهد یافت.

در کشورهایی که آموزش مالی و فرهنگ بیمه جدی گرفته شده، سهم بیمه‌های زندگی، درمان و مسئولیت در سبد خانوارها بسیار بالاتر است و همین امر، تاب‌آوری اقتصاد را در برابر شوک‌ها افزایش می‌دهد.

اقتصاد امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند ابزارهایی برای کاهش نااطمینانی است. ب

یمه یکی از مهم‌ترین این ابزارهاست؛ ابزاری که شاید در آمارهای روزمره کمتر مورد توجه قرار گیرد، اما نقش آن در تداوم فعالیت‌های اقتصادی، حفظ سرمایه‌ها و کاهش آثار بحران‌ها، انکارناپذیر است.

آینده اقتصاد، بدون تقویت نظام مدیریت ریسک و گسترش فرهنگ بیمه، آینده‌ای پرهزینه خواهد بود.